• जैनकोष
    जैनकोष
  • Menu
  • Main page
    • Home
    • Dictionary
    • Literature
    • Kaavya Kosh
    • Study Material
    • Audio
    • Video
    • Online Classes
    • Home
    • Dictionary
    • Literature
    • Kaavya Kosh
    • Study Material
    • Audio
    • Video
    • Online Classes
    • What links here
    • Related changes
    • Special pages
    • Printable version
    • Permanent link
    • Page information
    • Recent changes
    • Help
    • Create account
    • Log in

जैन शब्दों का अर्थ जानने के लिए किसी भी शब्द को नीचे दिए गए स्थान पर हिंदी में लिखें एवं सर्च करें

 Actions
  • Page
  • Discussion
  • View source
  • View history

सर्वावधि ज्ञान

From जैनकोष

राजवार्तिक 1/224/81/27

अनुगाम्यननुगामिवर्धमानहीयमानावस्थितानवस्थितभेदात् षड्विधः ॥4॥ पुनरपरेऽवधेस्त्रयो भेदाः-देशावधिः परमावधिः सर्वावधिश्चेति। तत्र देशावधिस्त्रेधा जघन्य उत्कृष्ट अजघन्योत्कृष्टश्चेति। तथा परमावधिरपि त्रिधा। सर्वावधिरविकल्पत्यादेक एव।..वर्द्धमानो, हीयमान अवस्थितः अनवस्थितः अनुगामी अननुगामी अप्रतिपाती प्रतिपाती इत्येतेऽष्टौ भेदा देशावधेर्भवंति। हीयमानप्रतिपातिभेदवर्जा इतरे षड्भेदा भवंति परमावधेः। अवस्थितोऽनुगाम्यननुगाम्यप्रतिपाती इत्येते चत्वारो भेदाः सर्वावधेः।

= अवधिज्ञान के अनुगामी, अननुगामी, वर्द्धमान, हीयमान, अवस्थित और अनवस्थित, ये छह भेद हैं। देशावधि, परमावधि और सर्वावधि के भेद से भी अवधिज्ञान तीन प्रकार का है। देशावधि और परमावधि के जघन्य, उत्कृष्ट और जघन्योत्कृष्ट ये तीन प्रकार हैं। सर्वावधि एक ही प्रकार का है। वर्द्धमान, हीयमान, अवस्थित, अनवस्थित, अनुगामी, अननुगामी, अप्रतिपाती और प्रतिपाती ये आठ भेद देशावधि में होते हैं। हीयमान प्रतिपाती, इन दो को छोड़कर शेष छः भेद परमावधि में होते हैं। अवस्थित, अनुगामी, अननुगामी और अप्रतिपाती ये चार भेद सर्वावधि में होते हैं।


धवला 9/4,1,4/47/9

सर्वं विश्वं कृत्स्नमवधिर्मर्यादा यस्य स बोधः सर्वावधिः। एत्थ सव्वसद्दो सयलदव्ववाचओ ण घेत्तव्वो, परदो अविज्जमाणदव्वस्स ओहित्ताणुववत्तीदो। किंतु सव्वसद्दो सव्वेगदेसम्हि रूवयदे वट्टमणो घेत्तव्वो। तेण सव्वरूवयदं ओही जिस्से त्ति संबंधो कायव्वो। अथवा सरति गच्छति आकुंचनविसर्पणादीनीति पुद्गलद्रव्यं सर्व्वं, तमोही जिस्से सा सव्वोही।

धवला 9/4,1,5/52/6

अंतश्च अवधिश्च अंतावधी, न विद्येते तौ यस्य स अनंतावधिः।

= परम शब्द का अर्थ ज्येष्ठ है। परम ऐसा जो अवधि वह परमावधि है। - विश्व और कृत्स्न ये `सर्व' शब्द के समानार्थक शब्द हैं। सर्व है मर्यादा जिस ज्ञान की, वह सर्वावधि है। यहाँ सर्व शब्द समस्त द्रव्य का वाचक नहीं ग्रहण करना चाहिए, क्योंकि जिसके परे अन्य द्रव्य न हो उसके अवधिपना नहीं बनता। किंतु `सर्व' शब्द सर्व के एकदेश रूप रूपी द्रव्य में वर्तमान ग्रहण करना चाहिए। अथवा जो आकुंचन और विसर्पणादकों को प्राप्त हो वह पुद्गल द्रव्य सर्व है, वही जिसकी मर्यादा है वह सर्वावधि है। ...अंत और अवधि जिसके नहीं है वह अनंतावधि है।


पंचास्तिकाय/ तात्पर्यवृत्ति व.43 की प्रक्षेपक गाथा 3 की टीका 86/24

परमावधि-सर्वावधिद्वयं...चरमदेहतपोधनानां भवति। तथा चोक्तं। ``परमोहि सव्वोहि चरमसरीरस्स विरदस्स।

= परमावधि और सर्वावधि ये दोनों चरमशरीरी तपोधनों के ही होते हैं। जैसे कि कहा भी है - ``परमावधि व सर्वावधि चरम शरीरी विरत अर्थात् संयत के होते है।


अधिक जानकारी के लिये देखें अवधिज्ञान - 1।


पूर्व पृष्ठ

अगला पृष्ठ

Retrieved from "https://www.jainkosh.org/w/index.php?title=सर्वावधि_ज्ञान&oldid=131999"
Categories:
  • स
  • करणानुयोग
JainKosh

जैनकोष याने जैन आगम का डिजिटल ख़जाना ।

यहाँ जैन धर्म के आगम, नोट्स, शब्दकोष, ऑडियो, विडियो, पाठ, स्तोत्र, भक्तियाँ आदि सब कुछ डिजिटली उपलब्ध हैं |

Quick Links

  • Home
  • Dictionary
  • Literature
  • Kaavya Kosh
  • Study Material
  • Audio
  • Video
  • Online Classes

Other Links

  • This page was last edited on 21 February 2024, at 16:18.
  • Privacy policy
  • About जैनकोष
  • Disclaimers
© Copyright Jainkosh. All Rights Reserved
  • Powered by MediaWiki